Przejdź do głównej treści

Stowarzyszenie 22q11 Polska

8 października - Dzień Wzroku

Wzrok w zespole delecji 22q11.2 – dlaczego warto o nim pamiętać?

8 października obchodzimy Światowy Dzień Wzroku. To dobra okazja, aby spojrzeć na zespół delecji 22q11.2 z jeszcze jednej perspektywy – zdrowia oczu i widzenia.

W codziennym mówieniu o 22q11.2 najczęściej pojawiają się wady serca, zaburzenia odporności, problemy z gospodarką wapniową, podniebieniem, słuchem, rozwojem czy nauką.

Tymczasem narząd wzroku również może być objęty zmianami związanymi z zespołem delecji 22q11.2.

Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba z 22q11.2 będzie miała problemy ze wzrokiem. Zespół jest niezwykle zróżnicowany, a jego objawy mogą być bardzo różne u poszczególnych osób.

Warto jednak wiedzieć, na co zwracać uwagę.

👀 Jakie problemy okulistyczne mogą występować w 22q11.2?

Badania wskazują, że u osób z delecją 22q11.2 można spotkać zarówno zmiany dotyczące budowy oka, jak i zaburzenia wpływające na jakość widzenia.

W systematycznym przeglądzie literatury połączonym z badaniem wieloośrodkowym opisano m.in.:

  • kręty przebieg naczyń siatkówki,
  • posterior embryotoxon – zmianę dotyczącą obwodowej części rogówki,
  • charakterystyczne ułożenie powiek,
  • zeza,
  • niedowidzenie,
  • opadanie powieki,
  • wady refrakcji, w tym nadwzroczność i astygmatyzm,
  • a także, rzadziej, inne nieprawidłowości strukturalne oka.

W badaniach częstość poszczególnych zmian była różna. Wynika to m.in. z różnic pomiędzy badanymi grupami, wieku uczestników i zastosowanych metod diagnostycznych.

Co mówią liczby?

W przeglądzie i badaniu obejmującym łącznie dane z literatury oraz 132 osoby z 22q11.2DS podawano następujące zakresy:

32–78% – kręty przebieg naczyń siatkówki
22–50% – posterior embryotoxon
20–67% – charakterystyczne ułożenie powiek
12–36% – zez
2–11% – niedowidzenie
4–6% – opadanie powieki

W przypadku wad refrakcji szczególnie często opisywano nadwzroczność i astygmatyzm.

Warto jednak podkreślić bardzo ważną informację: w tym badaniu 91–94% osób miało prawidłową lub prawie prawidłową ostrość wzroku. Sama obecność delecji 22q11.2 nie oznacza więc automatycznie zaburzeń widzenia.

👁️ Nie wszystko widać „na pierwszy rzut oka”

Niektóre zmiany okulistyczne mogą być widoczne podczas badania okulistycznego, ale nie muszą powodować oczywistych objawów w codziennym życiu.

Dziecko może nie powiedzieć:

„Widzę niewyraźnie.”

Może natomiast zacząć unikać czytania, szybko się męczyć przy pracy z bliska, mieć trudności z przepisywaniem z tablicy albo z wykonywaniem zadań wymagających długiego skupienia wzroku.

Dlatego szczególnie ważne jest, aby trudności szkolnych nie interpretować automatycznie jako braku motywacji czy wysiłku.

Zanim powiemy „nie chce”, warto czasami sprawdzić, czy dziecko rzeczywiście dobrze widzi.

🧠 Wzrok a nauka

Widzenie jest jednym z elementów procesu uczenia się.

Czytanie, pisanie, przepisywanie z tablicy, odnajdywanie informacji na stronie, śledzenie tekstu czy wykonywanie zadań wymagających koncentracji wzrokowej angażują nie tylko samą ostrość widzenia.

U osoby z 22q11.2 trudności edukacyjne mogą mieć wiele przyczyn, dlatego ocena wzroku nie wyjaśni wszystkich problemów. Może jednak pomóc znaleźć jeden z elementów, który dodatkowo utrudnia funkcjonowanie w szkole.

To szczególnie ważne wtedy, gdy dziecko mówi:

„Nie umiem się nauczyć.”
„Nie mogę się skupić.”
„Czytanie jest męczące.”
„Nie widzę dobrze z tablicy.”

Takie sygnały warto potraktować poważnie.

🔍 Czy osoby z 22q11.2 powinny mieć kontrolę okulistyczną?

Autorzy przeglądu systematycznego i badania wieloośrodkowego rekomendują badanie okulistyczne i ortoptyczne około 3. roku życia lub w momencie rozpoznania 22q11.2DS, a u dorosłych – niski próg do skierowania na konsultację okulistyczną, jeśli pojawiają się niepokojące objawy.

GeneReviews również uwzględnia ocenę i leczenie nieprawidłowości okulistycznych jako element opieki nad osobami z zespołem 22q11.2.

Oczywiście częstotliwość kolejnych kontroli powinna być dostosowana indywidualnie przez okulistę.

❤️ Co warto zapamiętać?

22q11.2 to nie tylko serce.
Nie tylko odporność.
Nie tylko wapń.
Nie tylko nauka.

To zespół, który może wpływać na wiele różnych obszarów zdrowia.

Dlatego warto patrzeć na osobę z 22q11.2 całościowo – również przez pryzmat wzroku.

A Światowy Dzień Wzroku jest dobrym momentem, żeby przypomnieć:

👁️ „To, że dziecko widzi, nie zawsze oznacza, że widzi dobrze.”

Regularne badania pozwalają wykryć niektóre problemy odpowiednio wcześnie. A część zaburzeń, takich jak wady refrakcji, zez czy niedowidzenie, można skutecznie korygować lub leczyć, szczególnie gdy zostaną rozpoznane odpowiednio wcześnie.

Źródła

  1. Ocular findings in 22q11.2 deletion syndrome: A systematic literature review and results of a Dutch multicenter study. Journal of Medical Genetics, 2022.
  2. 22q11.2 Deletion Syndrome. GeneReviews®, NCBI Bookshelf, aktualizacja 8 maja 2025 r.
  3. Forbes BJ et al. Ocular findings in the chromosome 22q11.2 deletion syndrome. Journal of AAPOS.