8 października obchodzimy Światowy Dzień Wzroku. To dobra okazja, aby spojrzeć na zespół delecji 22q11.2 z jeszcze jednej perspektywy – zdrowia oczu i widzenia.
W codziennym mówieniu o 22q11.2 najczęściej pojawiają się wady serca, zaburzenia odporności, problemy z gospodarką wapniową, podniebieniem, słuchem, rozwojem czy nauką.
Tymczasem narząd wzroku również może być objęty zmianami związanymi z zespołem delecji 22q11.2.
Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba z 22q11.2 będzie miała problemy ze wzrokiem. Zespół jest niezwykle zróżnicowany, a jego objawy mogą być bardzo różne u poszczególnych osób.
Warto jednak wiedzieć, na co zwracać uwagę.
Badania wskazują, że u osób z delecją 22q11.2 można spotkać zarówno zmiany dotyczące budowy oka, jak i zaburzenia wpływające na jakość widzenia.
W systematycznym przeglądzie literatury połączonym z badaniem wieloośrodkowym opisano m.in.:
W badaniach częstość poszczególnych zmian była różna. Wynika to m.in. z różnic pomiędzy badanymi grupami, wieku uczestników i zastosowanych metod diagnostycznych.
W przeglądzie i badaniu obejmującym łącznie dane z literatury oraz 132 osoby z 22q11.2DS podawano następujące zakresy:
32–78% – kręty przebieg naczyń siatkówki
22–50% – posterior embryotoxon
20–67% – charakterystyczne ułożenie powiek
12–36% – zez
2–11% – niedowidzenie
4–6% – opadanie powieki
W przypadku wad refrakcji szczególnie często opisywano nadwzroczność i astygmatyzm.
Warto jednak podkreślić bardzo ważną informację: w tym badaniu 91–94% osób miało prawidłową lub prawie prawidłową ostrość wzroku. Sama obecność delecji 22q11.2 nie oznacza więc automatycznie zaburzeń widzenia.
Niektóre zmiany okulistyczne mogą być widoczne podczas badania okulistycznego, ale nie muszą powodować oczywistych objawów w codziennym życiu.
Dziecko może nie powiedzieć:
„Widzę niewyraźnie.”
Może natomiast zacząć unikać czytania, szybko się męczyć przy pracy z bliska, mieć trudności z przepisywaniem z tablicy albo z wykonywaniem zadań wymagających długiego skupienia wzroku.
Dlatego szczególnie ważne jest, aby trudności szkolnych nie interpretować automatycznie jako braku motywacji czy wysiłku.
Zanim powiemy „nie chce”, warto czasami sprawdzić, czy dziecko rzeczywiście dobrze widzi.
Widzenie jest jednym z elementów procesu uczenia się.
Czytanie, pisanie, przepisywanie z tablicy, odnajdywanie informacji na stronie, śledzenie tekstu czy wykonywanie zadań wymagających koncentracji wzrokowej angażują nie tylko samą ostrość widzenia.
U osoby z 22q11.2 trudności edukacyjne mogą mieć wiele przyczyn, dlatego ocena wzroku nie wyjaśni wszystkich problemów. Może jednak pomóc znaleźć jeden z elementów, który dodatkowo utrudnia funkcjonowanie w szkole.
To szczególnie ważne wtedy, gdy dziecko mówi:
„Nie umiem się nauczyć.”
„Nie mogę się skupić.”
„Czytanie jest męczące.”
„Nie widzę dobrze z tablicy.”
Takie sygnały warto potraktować poważnie.
Autorzy przeglądu systematycznego i badania wieloośrodkowego rekomendują badanie okulistyczne i ortoptyczne około 3. roku życia lub w momencie rozpoznania 22q11.2DS, a u dorosłych – niski próg do skierowania na konsultację okulistyczną, jeśli pojawiają się niepokojące objawy.
GeneReviews również uwzględnia ocenę i leczenie nieprawidłowości okulistycznych jako element opieki nad osobami z zespołem 22q11.2.
Oczywiście częstotliwość kolejnych kontroli powinna być dostosowana indywidualnie przez okulistę.
22q11.2 to nie tylko serce.
Nie tylko odporność.
Nie tylko wapń.
Nie tylko nauka.
To zespół, który może wpływać na wiele różnych obszarów zdrowia.
Dlatego warto patrzeć na osobę z 22q11.2 całościowo – również przez pryzmat wzroku.
A Światowy Dzień Wzroku jest dobrym momentem, żeby przypomnieć:
Regularne badania pozwalają wykryć niektóre problemy odpowiednio wcześnie. A część zaburzeń, takich jak wady refrakcji, zez czy niedowidzenie, można skutecznie korygować lub leczyć, szczególnie gdy zostaną rozpoznane odpowiednio wcześnie.